Opieka psychologiczna i psychoedukacja
W trosce o zdrowie psychiczne funkcjonariuszy i pracowników, w strukturach Policji powstały stanowiska pracy dla specjalistów, którzy wspierają i pomagają w radzeniu sobie z trudnymi i obciążającymi sytuacjami wynikającymi ze specyficznej roli zawodowej.
Psycholodzy ze specjalizacji Opieka Psychologiczna i Psychoedukacja (OPiP) zajmują się udzielaniem pomocy psychologicznej funkcjonariuszom i pracownikom Policji, a także psychoedukacją z zakresu zdrowia psychicznego i tematów pokrewnych (np. radzenia sobie ze stresem, profilaktyki uzależnień, jak i samobójstw czy zachowań o charakterze mobbingowym i dyskryminacyjnym).
W dziedzinie psychoprofilaktyki i pomocy psychologicznej głównym obszarem działań są problemy ludzkie. Psycholog nie daje gotowych rozwiązań i nie wypisuje recept. Jego praca to wspólne z klientem poszukiwanie możliwości i towarzyszenie mu w drodze do osiągnięcia zamierzonych celów.
Wybór właściwej drogi i podążanie nią zależą jednak wyłącznie od klienta. Idąc do psychologa nie oczekuj więc, że usłyszysz: zrób to i to, tak i tak. Szukanie rozwiązania problemu to często ciężka praca nad poszerzaniem świadomości, odkrywaniem i rozwijaniem własnych zasobów czy skutecznym wykorzystaniem psychologicznych metod i form oddziaływań.
Nie mówimy: zaciśnij zęby i weź się w garść. Towarzyszymy i wspieramy w zmaganiach ze stresem i kryzysami związanymi ze środowiskiem służby i pracy, a także poza nim. Czasem są to pojedyncze wydarzenia, a czasem kumulacja wielu drobnych sytuacji, które obciążają nas, powodując pogorszenie samopoczucia czy funkcjonowania. Dlatego tak ważna jest psychoedukacja, dzięki której uczymy się konstruktywnie radzić sobie z problemami.
Fakty i mity na temat pomocy psychologicznej
Mit: Psycholog czyta w myślach osoby, z którą rozmawia w związku z tym - domyśli się czego ta osoba potrzebuje.
Fakt: Nawet jeśli wiedza i doświadczenie psychologa pozwalają mu na dostrzeżenie czegoś więcej niż widzą inni, nie zastąpi to otwartej rozmowy. Jeśli zależy Ci na skutecznej pomocy – mów otwarcie czego oczekujesz. Kiedy zdajesz się na domysły – prawdopodobieństwo spełnienia Twoich oczekiwań jest niewielkie. Jeśli nie wiesz czego oczekiwać (lub gdy nie wiesz czego chcesz) – powiedz o tym, jest to lepsza informacja niż żadna – ukrywając swoje cele bojkotujesz odpowiednią dla siebie pomoc.
Mit: Psycholog to chodzący wariograf – obserwując zachowanie osoby – wie kiedy ona kłamie, a kiedy mówi prawdę.
Fakt: Jest wiele technik ujawniających niewerbalne oznaki kłamstwa. Psycholog – jeśli takie wykonuje zadanie - może postarać się je wychwycić. Nie ma jednak 100% pewności, że ta ocena jest trafna. Profesjonalna ocena wiarygodności wypowiedzi człowieka wymaga zwykle bardzo czasochłonnych specjalistycznych badań.
Mit: W pewnym sensie każdy jest psychologiem (zwłaszcza, jeśli interesuje go ta dziedzina lub miał zamiar ją studiować).
Fakt: Każdy z nas posiada tzw. gorącą (intuicyjną) wiedzę psychologiczną, dzięki której potrafi funkcjonować w relacjach z innymi, „poruszać się w grupie społecznej”, radzić sobie z życiowymi przeciwnościami. Trudno jednak nazwać lekarzem kogoś, kto dużo czasu spędził w szpitalu (ma przecież mnóstwo doświadczeń, może nawet jakiś zakres wiedzy dostępnej tylko specjalistom z danej dziedziny). Psycholog – to zawód wymagający określonych kwalifikacji formalnych i praktyki zawodowej a regulacje prawne dotyczące tej grupy zawodowej nakładają na praktykujących psychologów obowiązek działania w myśl określonych zasad etycznych oraz ciągłego doskonalenia zdobytych umiejętności.
Mit: Od gadania nic się nie zmieni, problemy się od tego nie rozwiążą.
Fakt: Rozmowa ze specjalistą różni się od pogawędki z przyjacielem. Odpowiednie pokierowanie procesem myślenia, analiza informacji czy wskazanie destrukcyjnych dla osoby przekonań – może zainicjować proces zmian. Samo mówienie o problemie rzeczywiście go nie rozwiązuje, ale może pomóc w zredukowaniu napięcia, w zbudowaniu dystansu do sprawy i tym samym otwarciu się na niewykorzystane dotąd możliwości działania.
Mit: Ten, kto sam nie przeżył danej sytuacji – nie może zrozumieć ani sensownie pomóc innym.
Fakt: Takie przekonanie na ogół jest przejawem lęku i oporu przed zmianą swojej sytuacji. Psycholog nie musi mieć traumatycznych przeżyć żeby móc być skutecznym, tak jak kardiolog nie musi przejść zawału serca, by skutecznie ratować ludzkie życie czy leczyć pacjentów.
Mit: Rozmowę z psychologiem można porównać do spowiedzi.
Fakt: Szukanie pomocy u specjalisty i równoczesne ukrywanie przed nim istotnych dla rozpoznania problemu faktów – nie ma sensu. Jednak skorzystanie z pomocy w określonej sprawie, nie wymaga przedstawienia wszystkich swoich życiowych doświadczeń i sekretów. Podstawą relacji pomagania jest zaufanie i szacunek dla człowieka; psycholog zobowiązany jest do przestrzegania pewnych zasad, które określają zarówno granice jego ingerencji w prywatność osoby korzystającej z pomocy, jak i zobowiązanie do poufności. Krótko mówiąc – pytanie o numer PIN do karty płatniczej – zdecydowanie byłoby nadużyciem ze strony psychologa.
Mit: Wszystko, czego psycholog dowie się w związku z udzielaniem pomocy - ma obowiązek zachować w tajemnicy.
Fakt: To podstawowa zasada poufności, której źródłem jest m.in. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego oraz Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów.
Istnieją jednak pewne od niej wyjątki:
- przepisu o obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej nie stosuje się w przypadku, gdy tak stanowią inne ustawy, czyli np. sąd, w związku z prowadzonym postępowaniem karnym, może zwolnić psychologa z tajemnicy zawodowej (taki przypadek wymaga jednak solidnej podstawy faktycznej i rzetelnego uzasadnienia);
- w myśl art.14 ust. 3 Ustawy o zawodzie psychologa – jeśli poważnie jest zagrożone zdrowie, życie klienta lub innych osób – psycholog nie ma obowiązku zachowania w tajemnicy informacji związanych z klientem, uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu.